Nekez jar daiteke zalantzan onomatopeia batek daukan adierazkortasun maila. Esaten badigute norbait erori, eta, krak!, orkatila hautsi duela, kontakizunak bestelako indar bat hartzen du, mina sentitzerainokoa.

Onomatopeiek, komunikazioa aberasteaz gain, dinamismoa eta bizitasuna ematen diete testu narratiboei. Gainera, baliabide oso indartsua dira haurren komunikazio-trebetasunak estimulatzeko (hizkuntza garapena). Horregatik, asko erabiltzen dira umeen hizkuntzan, baina baita nagusien hizkuntzan ere: aitona-amonek abilezia berezia izan dute betidanik ahozko kontakizunetarako, sarri, onomatopeiak erabiltzen dituztelako ekintzak modu zehatzean bezain ederrean deskribatzeko.

Kantugintzan ere erabili izan dira sarri, daukaten soinuagatik. Adibide batzuk baino ez:

Onomatopeiak objektu edo ekintza batetik datorren soinua irudikatzen duten hitzak dira, eta soinu hauek izaera ezberdinekoak izan daitezke:

• Alde batetik, pertsonek eurek apropos edo nahi gabe sortutakoak: fiu (txistua), kar-kar (barrea), etab.
• Animaliek sortzen dituztenak: txio-txio (txoriak), bee (ardiak), au-au (txakurrak), mu (behiak), etab.
• Gauzek eta fenomeno naturalek sortzen dituztenak, edo bat-bateko edo indarkeriazko ekintzen ondorioz sortzen direnak: dinbi-danba (kolpe hotsa), firi-fara (haizea).

Lagunarteko hizkerarekin lotzen badira ere, hitz askoren sorburu dira. Euskarak ere baditu halako kasuak: danbatekoa, txio-txioa, marmarra…

Bestalde, egia da, onomatopeien zerrenda oso luzea izan daitekeela, ia mugagabea, gehien erabiltzen diren onomatopeiez gain, mota askotarikoak sortu baitaitezke soinu ezberdinak nahastuta (jaja, jeje, jiji, jojo, juju, ban, bin, bon, bun…). Euskaltzaindiak, momentuz, ez du onomatopeien berariazko zerrendarik argitaratu. Nolanahi ere, hauek dira Euskaltzaindiaren Hiztegian aurki ditzakegun onomatopeiak, (onomat.) gisa adierazita. Egin klisk estekan zerrenda osoa deskargatzeko. (PDF, 930 KB)